Özel Eğitim Öğretmeni:
ŞEYMA BAYSAL

DİSLEKSİ NEDİR?

Disleksi, ilk kez İngiliz Doktor W.P Morgen tarafından 1896 yılında tanımlanmıştır. Morgen’a göre Disleksi”Doğuştan kelime körlüğüdür.” İlk olarak yapılan bu tanımlamadan sonra günümüze kadar birçok disleksi tanımı yapılmıştır. Avrupa Disleksi Derneğine göre disleksi tanımı “Disleksi;okuma,heceleme ve yazma becerilerini edinmede nörolojik kökenli bir farklılıktır.” Disleksi, zeka düzeyi “normal veya normal üstü” olan,”okuma hızı,okuma kalitesi,okumayı öğrenme hızı,okuduğunu anlama- anlatma becerisi” yaşıtlarına ve zekasına kıyasla; beklenenin altında olan okuma bozukluğunun genel adıdır.

DİSLEKSİ BELİRTİLERİ NELERDİR ?

• Okumayı öğrenirken zorluk yaşama.
• Okuma hızının beklenenin altında olması.
• Yazarken harf atlama.
• Bozuk yazma.
• Okurken harf atlama.
• Okurken kelimeleri değiştirerek okuma.
• Okumakta zorlanma.
• Yazarken zorlanma.
• Harfleri birbirine karıştırma (b,d,p gibi).
• Rakamları ters yazma (3-6-9… gibi).
• “6-9″,”3-8″,7-4″ gibi rakamları birbirinden ayırt etmede zorluk yaşama.
• Okuduğunu anlama ve anlatmada zorlanma .
• Sıralı ezber gerektiren konuları ezberlemekte güçlük çekme.(Ayların sırası,haftanın günlerini sıralama) .
• Çarpım tablosunu ezberlerken veya ritmik sayarken zorlanma.
• Renkleri karıştırma .
• Sağı solu ayırt etmekte zorlanma.
• Kendini,bir konu hakkında fikrini iyi ifade etmekte zorlanma.
• Toplama ve çıkarma işaretini karıştırma.
• Ayakkabılarını bağlama gibi motor becerilerde zorlanma.
• Okula gitmek istememe.
• Yazarken sıra,satır atlama.
• İmla kurallarını uygun yazmakta zorlanma.
• Noktalı ve noktasız harfleri yazarken ve okurken birbirne karıştırma.

DİSLEKSİ TEDAVİSİNDE ÖNEMLİ NOKTALAR NELERDİR?

Öğrenme güçlüğünün tedavisi, çocuğun psikolojik ve eğitsel olarak desteklendiği bir özel eğitim hizmetidir. Bu hizmet bireysel olarak gerçekleştirilir.

Öğrenme güçlüğü ne kadar erken fark edilirse alınan özel eğitimde bir o kadar başarılı olur. Bu nedenle erken tanı tedavide büyük bir önem arz eder.

ÖZGÜL ÖĞREME GÜÇLÜĞÜ NASIL FARK EDİLİR?

Okul öncesi dönem belirtileri:

• Konuşmanın gecikmesi ve diğer konuşma bozuklukları (kelimeleri doğru telaffuz etmekte güçlük, kelime dağarcığının yetersiz ve yavaş gelişmesi, bir şey anlatırken zorlanma, az konuşma).
• Zayıf kavram gelişimi (Büyük-küçük, ince-kalın, üst-alt, iç-dış, önce-sonra gibi kavramları öğrenememe, karıştırma).
• Yetersiz motor gelişim ( öz-bakım becerilerini öğrenmekte güçlük, düğme iliklemeyi öğrenememe, beceriksizlik (sakarlık), çizim veya kopyalamaya karşı isteksizlik.

İlkokul dönemine ilişkin belirtiler:

• Akademik başarı: Birçok alanda zeki görünmelerine karşın akademik açıdan başarısızlık yaşarlar. Başarı durumu değişkendir, bazı derslerde başarısı normal/normal üstü iken, bazı derslerde düşüktür).
• Okuma / Yazma Becerisi: Disleksisi olan çocuklar 1. sınıfta okumayı öğrenmede zorlanırlar ve gecikirler. Diğer sınıflarda ise okumaları hız ve nitelik açısından yaşıtlarından geridir. Bazı harflerin seslerini öğrenemez, harfin şekli ile sesini birleştiremez, kelimeleri hecelerken ya da harflerine ayırırken zorlanır, sınıf düzeyinde bir parçayı okuduğunda anlamakta zorlanır, başkasının okuduklarını daha iyi anlar. 1. sınıfta yazmayı öğrenmede zorlanırlar ve gecikirler. Bazı harf, sayı ve kelimeleri ters yazar ya da karıştırırlar. “Çok” yerine “koç”, “ev” yerine “ve”, “soba” yerine “sopa”, b-d, m-n, ı-i, 2-5, d-t, ğ-g gibi. Yazarken bazı harfleri, heceleri atlar ya da harf/hece ekler, sınıf düzeyine göre yazılı imla ve noktalama hataları yapar, küçük-büyük harf, noktalama, hece bölme hataları, yazarken kelimeler arasında hiç boşluk bırakmaz ya da bir kelimeyi iki-üç parçaya bölerek yazarlar. Yaşıtlarına oranla el yazıları okunaksız ve çirkindir, yavaş yazarlar, tahtadaki yazıyı defterine çekerken ya da öğretmenin okuduğunu defterine yazarken zorlanırlar.
• Aritmetik Becerileri: Sayı ve matematik sembollerini öğrenmede güçlük çekerler. Bazı aritmetik sembolleri öğrenmekte zorlanır, karıştırırlar. Sınıf düzeyine göre çarpım tablosunu öğrenmekte geri kalırlar. Dört işlemi yaparken yavaştırlar. Problemi çözüme götürecek işleme karar veremezler, yaşına uygun seviyedeki matematik problemlerini yaparken otomatik olarak tepki vermekte zorlanırlar.
• Diğer alanlar: Sağ-sol, doğu-batı,kuzey-güney kavramlarını öğrenmede zorlanırlar. Zamana ilişkin kavramları (dün-bugün, önce-sonra, gün, ay, yıl, mevsim gibi) kavramlarını karıştırırlar. Hangi aydayız denilince salı, hangi mevsimdeyiz denilince şubat diyebilirler. Saati öğrenmekte zorlanırlar.
• Haftanın günlerini, ayları, mevsimleri doğru saysa bile aradan sorulduğunda (cumadan önce hangi gün gelir, marttan sonra hangi ay gelir, haftanın dördüncü günü hangisidir gibi) yanıtlamakta zorluk çeker ya da yanlış yanıtlarlar.
• Top yakalama, ip atlama, ayakkabı-kravat bağlama gibi işlerde yaşıtlarına oranla beceriksizdirler. Sakarlık vardır, sık sık düşer, yaralanır, istemeden bir şeyler kırarlar.
• Kendi başlarına çalışma alışkanlığı gelişmemiştir. Öğrenme stratejileri eksiktir, nasıl çalışacaklarını, nasıl daha fazla bilgi edineceklerini ve öğrendiklerini nasıl hatırlayacaklarını bilemezler.
• Bu belirtilerin hepsi bir dislektik çocukta bulunacaktır diye bir kural yoktur. Her çocuk kendine has bir şekilde farklılıklarla bu belirtileri bulundurabilir.

ÇOCUĞUM NEDEN HIZLI OKUYAMIYOR?

Okuma hızı her çocukta farklı şekilde gelişir. Bu nedenle çeşitli çalışmalar okuma hızını arttırılabilse de her çocuğun aynı okuma hızına sahip olacağını düşünmek yanlış olur. Çocuğunun okuma hızının yavaş olduğunu düşünen aileler çocuğu diğer çocuklarla karşılaştırmamalıdır. Çocuk sınıfındaki veya yaşıtındaki diğer çocuklarla kıyaslandığında hem motivasyonu düşerek kendine güveni azalır hem de bu durum eğer bir sorundan kaynaklanmıyorsa çocuğun gereksiz yere kaygılanmasına neden olur.

Öncelikle okuma hızındaki yavaşlığın nedenini anlamak için bu durumun bir rahatsızlıktan mı yoksa okumaya ayrılan zaman yetersizliğinden(okuma becerisinin pekiştirilmemesinden mi) mi kaynaklandığının tespit edilmesi gerekir. Bu aşamada ebeveynler çocuğun sınıf öğretmenin de görüşlerini almalı ve rehberlik servisiyle iletişim halinde olmalıdır. Eğer okumadaki yavaşlığın bir sorundan kaynaklandığı düşünülüyorsa uzmana başvurulmalıdır.

Disleksi(özel öğreme güçlüğü) tanısı okumada ve okuma hızında problemlere neden olur.Eğer çocuğa disleksi tanısı konmuşsa okulda aldığı eğitim çocuk için yeterli gelmeyebilir. Ailelere önerilen çocuğun eğitiminin dışardan uzman yardımıyla desteklenmesidir.

DİSGRAFİ NEDİR?

Öğrenme güçlüğü türleri olan disleksi ve disgrafi arasındaki ayırıcı tanı kriteri dislekside okuma becerisinde ; disgrafide ise yazma becerisinde güçlük yaşanmasıdır. Ancak iki alanında birbirine etkisi olabilir. Bu durumda bir çocukta hem disleksi hem de disgrafi gözlemlenebilir. Disleksi zeka düzeyi normal ya da normalin üzerinde olan çocuğun herhangi bir gelişimsel ve bilişsel problemi olmaksızın; okuma, okuduğunu anlama, okuma hızında sorun yaşaması olarak tanımlanır. Disgrafi ise çocuğun kronolojik yaşı, zeka düzeyi ve yaşına uygun olarak aldığı eğitim dikkate alındığında yazma becerilerinin beklenenin altında olması ve yazmada güçlük yaşanması olarak tanımlanır.

DİSGRAFİ VE TEDAVİ

Disgrafi tanısında sorunun çözümüne yönelik seslerin doğru çıkarılmasını içeren özel eğitim çalışmaları yapılır ve bireysel eğitim desteği sağlanır. Bu tedavi yöntemlerinin uygulanmasıyla büyük oranda iyileşme sağlanabilmektedir. Fakat tedavinin başarılı olabilmesi için erken tanı çok önemli bir faktördür. Bu nedenle eğer çocuğunuzun yazma, heceleme gibi alanlarda problem yaşadığını gözlemliyorsanız zaman kaybetmeden bir uzmana danışmanız önerilir.

ÖZGÜL ÖĞREME GÜÇLÜĞÜ NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Bir hastalık değil gelişimsel bir sorun olduğu için tedavi yerine telafi veya düzelmesi mümkün mü diye sorulması daha doğrudur. Özel eğitimle büyük oranda düzeltilebilir. Yaş olarak ne kadar erken fark edilirse o kadar kolay giderilir.Fakat teşhis konusunda işinin ehli uzmanlara danışılmalı ve dikkatli şekilde iyice araştırılmalıdır. Çünkü yanlış teşhis düzeltici yaklaşımları engelleyeceği için en azından gecikmeye yol açar. Bu gecikme süresi içinde disleksili bireyin kendine saygısı ve öğrenme motivasyonu düşebilir. Bu durumda soruna psikolojik etkenler eklenir. Bu etkenlerin sayısının ve şiddetinin artması, okula, öğrenmeye ve öğretmene karşı olumsuz bir tutuma ve sorunun şiddetlenip kalıcı olmasına yol açabilir. Disleksi olgularının çocukluk ve ergenlikte fark edilmemesi, okul ve öğrenmeye karşı isteksizliğe ve giderek yetenek ve kapasitesiyle uyuşmayan meslek ve yaşam tarzı tercihlerine yol açabilir.

Disleksi ve Zaman Yönetimi

Disleksi zamanı verimli kullanmayı veya bir programa bağlı kalmayı zorlaştırabilir. Uzman desteği ile hazırlanmış çalışma programları ve çalar saat ya da dijital saat ile dislektik çocukların zamanı daha kontrollü kullanmalarına olumlu katkı da bulunulabilir.

DİSKALKULİ NEDİR?

Bazı dislektik çocuklar matematikte iyiyken, bazıları ise matematiğin bazı alanlarında zorluk yaşamaktadır. Matematik becerileri zayıf olan disleksili çocuklar için işleme başlamadan önce artı, toplama, çıkarma, gibi matematiksel işlemlerin iyice açıklanması gerekmektedir. Disleksi tanısı almış çocukta diğer güçlükler görsel/algısal becerilerde, yön kavramında, sıralamada, kelime becerisinde ve hafızada gözlemlenebilir.

DİSKALKULİ OLAN ÖĞRENCİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ

Diskalkuli, bireyin zekası ve yetenekleriyle orantısız olarak temel matematik becerilerinde yaşıtlarından geride olması durumudur. Diskalkulik öğrenciler sayıları algılamakta, temel matematik becerilerinde otomatikleşmede, geriye doğru saymada, saatleri öğrenmede, alışveriş esnasında para hesabı yapmada, büyükten küçüğe-küçükten büyüğe gibi sıralamalar yapmada problem yaşarlar. Ritmik sayma da problemli alanlardan biridir. Örneğin öğrenciden 6’dan başlayarak 20’ye kadar ikişerli sayması istendiğinde, sayabilmesi için 2’den başlaması gerekir.

3+2 gibi basit bir işlem parmaklarla sayılarak yapılır; 2+3 sorulduğunda ise toplama işleminin değişme özelliğinden faydalanmak yerine tekrar sayıları toplar. Bunlara ek olarak diskalkulik öğrencilerin matematik kaygıları yüksek, özgüvenleri ise düşüktür. Bu durum ise matematikte başarıyı düşüren bir başka etkendir. Bu problem yaşadığını gözlemliyorsanız zaman kaybetmeden bir uzmana danışmanız önerilir.